Wonen en leven

Wonen als recht, niet als markt

Wonen is een mensenrecht. Een veilige, betaalbare woning is geen luxe en geen gunst, maar een basisbehoefte waar iedereen recht op heeft. Uit cijfers van de zogeheten ETHOS-telling blijkt dat 11.065 mensen in de stad geen vaste woon- of verblijfplaats hebben, waaronder 1446 kinderen. Tegelijkertijd staan er in Amsterdam 21.170 woningen leeg, zo'n 4% van alle woningen en het hoogste niveau sinds minstens 2020.

Het is onacceptabel dat er in Amsterdam kinderen in auto's of op straat moeten wonen, terwijl speculanten hun zakken vullen met leegstand. Het merendeel van de dakloze mensen zijn daarnaast arbeidsmigranten uit de EU, over wiens rug malafide uitzendbureaus, bedrijven en huisjesmelkers grof geld verdienen, en die vervolgens uitgebuit en ziekgemaakt zonder pardon op straat gezet worden.

De huidige wooncrisis laat goed zien waarom kapitalisme niet werkt. Terwijl mensen in onzekerheid leven, worden woningen behandeld als handelswaar. De markt bepaalt wie wel en wie niet een thuis verdient, en drijft de oorspronkelijke bewoners uit de stad weg. Dit pikken wij niet.

Wij willen van een woningmarkt naar volkshuisvesting: woningen die van ons allemaal zijn, niet van beleggers of speculanten. Wij laten het recht op wonen niet langer kapotmaken door een kapitalistisch systeem waarin zelfs de behoefte aan een dak boven je hoofd wordt uitgebuit voor winst. Onze visie is radicaal anders dan wat nu de norm is.

Maar echte volkshuisvesting vraagt om verandering op álle niveaus. Het vereist nieuwe Europese en nationale wetgeving, en dat is iets wat een gemeenteraad niet kan veranderen. Daarom richten wij ons woonprogramma op wat wél kan binnen de Amsterdamse lokale macht in de komende vier jaar. Met concrete voorstellen bouwen we aan een stad waar wonen weer een recht is, geen verdienmodel.

Betaalbaar en beschikbaar wonen

Amsterdam kampt met een ernstig tekort aan sociale en betaalbare huurwoningen. De voorraad sociaal daalt al jaren, terwijl de vrije sector explodeert. Daardoor lopen wachttijden op tot tien jaar of meer en worden mensen met cruciale beroepen de stad uit geduwd. BIJ1 zet hier een streep door: wonen is een grondrecht en moet weer in publieke handen komen.

Met een gemeentelijk woonbedrijf versterkt Amsterdam de publieke regie. We bouwen zonder winstdruk precies die woningen die de stad nodig heeft: sociale huur, middeldure huur onder strenge regulering, gezinswoningen, studentenhuisvesting en betaalbare woonruimte voor vitale beroepen. Daarnaast wordt nieuwbouw afgestemd op de vraag van bestaande bewoners, zodat buurten niet langer gebouwd worden voor speculanten of tijdelijke instroom, maar voor de gemeenschap zelf.

We stoppen de verkoop en liberalisatie van sociale huur en begrenzen middenhuur; zo krijgt Amsterdam de woningvoorraad terug op peil. Tegelijkertijd weten we: middenhuur is en blijft een vals frame. Het is helemaal niet gewenst, maar een “noodzakelijk kwaad” geworden omdat middenklassehuishoudens geen toegang meer hebben tot de brede volkshuisvesting. Bij gebrek aan landelijk beleid om sociale huur beschikbaar te maken voor iedereen, stellen wij maatregelen voor om de ergste uitwassen van dit beleid te bestrijden. Tegelijkertijd pakken we leegstand aan, belasten tweede woningen en, waar nodig, zetten we gemeentelijk bezit in als onderpand om sociale woningbouw te financieren.

Concreet willen we:

Publieke regie

We starten een gemeentelijk woonbedrijf dat sociale en middeldure huur bouwt en beheert, met jaarlijkse investeringsimpuls (OZB voor hoge vastgoedwaardes, belasting op tweede woningen). Woningen van malafide huurbazen en speculanten worden onteigend en in dit woonbedrijf ondergebracht.
Sociaal wordt de norm. De 40-40-20 norm wordt vervangen door sociaal waar mogelijk 100%.

Bescherming sociale voorraad

Stop verkoop van sociale huur door corporaties; prestatieafspraken worden hierop aangescherpt.
Stop liberalisatie van bestaande sociale huur; sociale woningen blijven sociaal.

Betaalbare middenhuur

Strenge definitie middenhuur: €800–€1100 per maand, met langdurige huurprijsbescherming.
Anti-speculatiebedingen en lange termijn-huurprijsafspraken bij nieuwbouw.
Voorrang in middenhuur voor essentiële beroepen en doorstromers uit sociale huur.

Bouwen voor lokale behoefte

Meer gezinswoningen (min. 70 m²) en grotere woningen in jonge stadsdelen zoals Zuidoost.
Bij elk gebiedsplan meten we lokale behoefte (woninggrootte, prijscategorie); afwijking leidt tot bijsturing.
Bouwstop op projecten die alleen luxe woningen of microstudio’s leveren.
Amsterdam hanteert jaarlijkse streefcijfers voor de aanbouw van woningen voor de vier aandachtsgroepen (statushouders, ouderen, economisch daklozen, studenten), en stelt deze in convenanten samen met relevante partijen. Zo wordt het convenant studentenhuisvesting teruggebracht.

Aanpak leegstand & tweede woningen

Hogere leegstandsboete en mogelijkheid tot onteigening bij langdurige leegstand. De gemeente voert een leegstandsheffing in van 2,8% van de WOZ-waarde per maand. Hierdoor wordt een boete opgebouwd de na 3 jaar onnodige leegstand gelijk staat met de hele waarde van een pand. Zo kan er over worden gegaan op onteigening, door de schadeloosstelling te compenseren met de boete, waarna het pand wordt overgenomen door de gemeente.
Belasting op tweede woningen/vakantiehuizen (forensenbelasting).
Landelijke lobby voor huurbevriezing/verlaging en uitbreiding huurprijsbescherming tot €1000.
Anti-kraak is geen wenselijke oplossing: het faciliteert leegstand. In plaats van een gebruiksovereenkomst krijgen huurders alleen nog échte huurcontracten zodat mensen huurbescherming hebben.

Stop gentrificatie, bescherm buurten en bewoners

In veel buurten is “stadsvernieuwing” synoniem geworden voor verdringing. Bewoners – vaak mensen met lage inkomens en migratieachtergrond – verliezen hun plek terwijl duurdere woningen voor nieuwkomers verschijnen. BIJ1 stopt deze trend. Verbeteringen moeten ten goede komen aan bewoners, niet aan speculanten of prestigeprojecten.

We hanteren een principe van nul verdringing: geen netto verlies van sociale huur, altijd recht op terugkeer, en sloop uitsluitend als laatste redmiddel. In kwetsbare gebieden komen “geen-verdringing zones”: plannen worden streng getoetst op sociale impact, bewoners krijgen structureel zeggenschap en de gemeente blokkeert projecten die ongelijkheid vergroten.

Speculatie wordt actief bestreden. We breiden opkoopbescherming uit, dwingen zelfbewoningsplicht af en laten publieke partijen woningen opkopen in kwetsbare buurten. Community Land Trusts en buurtgebonden toewijzing houden woningen betaalbaar en in handen van de gemeenschap.

Onze actiepunten:

Geen verdringing

Altijd recht op terugkeer bij sloop/renovatie, onder vergelijkbare condities.
“Eén-op-een is minimum, groei is doel”: bij herstructurering stijgt het aantal sociale woningen.
Sloop alleen bij ernstige onveiligheid of verloedering.

Geen-verdringing zones

Aanwijzen van buurten in alle stadsdelen waar extra bescherming geldt.
Plannen mogen niet leiden tot afname betaalbare woningen of verdringing van huidige bewoners.
Bewonerscommissies krijgen instemmingsrecht; in extreme gevallen veto.

Echte bewonersinvloed

Bij meer dan 50 woningen (nieuwbouw of renovatie) willen we een bewonersjury of klankbordgroep met instemmingsrecht. Deze groep heeft een representatieve samenstelling (huur/koop, leeftijd, achtergrond).
Prioriteit voor wensen als behoud openbare ruimte, betaalbare voorzieningen, geschikte woningtypen.
Strenge eisen voor toegankelijkheid, o.a. rolstoeltoegankelijke woningen in alle projecten.

Aanpak speculatie

Uitbreiding opkoopbescherming, ook in hogere prijssegmenten.
Strikte zelfbewoningsplicht voor alle nieuwbouw.
Gemeentelijk woonbedrijf/corporaties kopen woningen in kwetsbare buurten op.
Lobby voor bevoegdheid om grote speculatieve beleggers (zoals Blackstone) te weren of te onteigenen bij leegstand.

Extra instrumenten

Toetsingskader sociale impact bij elk gebiedsplan; negatieve effecten = verplichte mitigatie.
Buurtbinding: percentage nieuwe woningen voor wijkbewoners.
Community Land Trusts actief ondersteunen.
Na renovaties: gegarandeerde terugkeer tegen dezelfde huur.

Huurdersrechten, leefbaarheid en buurtvoorzieningen

Huurders hebben vaak weinig bescherming tegen uitbuiting, wanbeheer en achterstallig onderhoud. BIJ1 versterkt hun positie via een verhuurvergunning, strikte handhaving en snelle interventie bij ernstige problemen. De gemeente moet kunnen ingrijpen wanneer verhuurders weigeren te onderhouden.

We leggen de nadruk op preventie van huisuitzettingen, laagdrempelige ondersteuning en een menswaardige aanpak van overlast en kwetsbaarheid. Housing First en evictiepreventie vormen de ruggengraat van ons beleid.

Leefbaarheid hoort onlosmakelijk bij wonen: meer groen, goede voorzieningen, veilige portieken en schone straten. Verdichting mag nooit leiden tot druk op scholen, zorg, speeltuinen of OV. Bewoners hebben invloed op de leefomgeving via buurtfondsen en huurdersraden.

Onze speerpunten:

Bescherming huurders

Verhuurvergunning voor verhuurders met meer dan 3 woningen; eisen aan huurprijs en onderhoud.
Intrekking vergunning bij misstanden; woningen onder beheer van sociale verhuurders.
Onderhoudsonteigening: gemeente kan woning tijdelijk overnemen bij langdurig wanbeheer.
De gemeente houdt verhuurders verantwoordelijk voor het oplossen van de grootschalige schimmelproblemen in Amsterdamse woningen. Er wordt actief op gestuurd om deze problemen zo snel mogelijk op te lossen en de huurders een huurverlaging krijgen voor de tijd waarin ze last hebben gehad van schimmel. Er wordt ook op gehandhaafd dat deze huurverlaging zo hoog is als bij de huurcommissie.

Handhaving & ondersteuning

Uitbreiding Huurteam/!WOON; team voor urgente gebreken binnen 48 uur op locatie.
Stadsbrede campagne “Weet wat je huurrecht is”.
Actieve bemiddeling om huurconflicten en huisuitzettingen te voorkomen.

Uitzettingspreventie & Housing First

Evictiepreventieconvenant: geen uitzetting bij kleine huurachterstand zonder hulptraject.
Moratorium op winteruitzettingen.
Overlastaanpak met behoud van woonrecht; herhuisvesting in passende setting.

Leefbaarheid & voorzieningen

“1 euro voor bouw = 1 euro voor de buurt” voor groen, infrastructuur en sociaal programma.
Fonds voor buurtvoorzieningen waaraan ontwikkelaars bijdragen; bewoners beslissen mee.
Uitbreiding buurtconciërges, huismeesters, afvalvoorzieningen en gemeenschappelijke ruimtes.
Minimumeisen woonkwaliteit, huurbevriezing of verlaging bij ernstige gebreken.
Investeren in sociale veiligheid: verlichting, portiekbeheer, liftonderhoud.

Gemeenschapskracht

Ondersteuning voor wooncoöperaties: bewonerscollectieven en coöperaties zijn een goede oplossing. Ook pleiten we voor meer sociale huurcoöperaties zoals de Bundel, Nieuwe Meent en De Warren.
Wij zullen ons inzetten om woongroepen te helpen die een gemeenschappelijke woning willen bouwen of verbouwen. Er komt een regeling om meerdere gezinnen in een daarvoor geschikt pand te kunnen laten wonen.
Stimuleren van huurdersraden met instemmingsrecht bij sloop/verkoop/renovatie.

Inclusief wonen voor ouderen en kwetsbaren

Amsterdam vergrijst en kent een groeiende groep mensen met intensieve zorgbehoeften. De stad heeft echter een tekort aan toegankelijke, betaalbare en passende woningen. BIJ1 maakt toegankelijkheid een harde norm: nieuwbouw wordt drempelvrij, levensloopbestendig en bevat een substantieel aantal rolstoelwoningen. Bestaande woningen worden versneld aangepast.

Ouderen moeten in hun eigen buurt kunnen blijven, dichtbij hun netwerk. Daarom bouwen we seniorenwoningen, clusterwoningen en woonzorgcomplexen in elk stadsdeel. Mantelzorg wordt ondersteund via flexibele vergunningen voor kangoeroe- en mantelzorgwoningen.

Voor kwetsbare mensen bouwen we kleinschalige begeleide woonvormen, verspreid door de stad. Housing First, uitbreiding van opvang en snelle doorstroom naar stabiele woonplekken voorkomen dakloosheid. Een woon-zorgstrategie tot 2030 zorgt voor tijdige uitbreiding van voorzieningen en nieuwe woonvormen.

Onze speerpunten:

Toegankelijke nieuwbouw en aanpassing bestaande voorraad

Doel: 200 nieuwe rolstoelwoningen voor 2030; 15% van nieuwbouw levensloopbestendig, waarvan de helft rolstoeltoegankelijk.
Jaarlijks tientallen bestaande woningen ombouwen tot rolstoelgeschikt.
Toegankelijkheid verplicht bij alle grootschalige projecten.

Ouderenhuisvesting

Meer seniorenwoningen per wijk; uitbreiding van “Lang Leve Thuis”-flats.
Steun aan corporaties voor ouderencomplexen binnen eigen stadsdeel.
Soepele regels voor splitsing/uitbreiding voor mantelzorg- en kangoeroewoningen.
Seniorenadviesraden krijgen invloed op ontwerp en wijkinrichting.

Beschermd wonen & kwetsbare groepen

Uitbreiding aantal kleinschalige beschermde woonplekken.
Prioriteit voor uitstroom jeugdzorg, opvang en ex-daklozen.
Housing First als basisprincipe bij dakloosheid.

Wonen + zorg op één plek

Zorgposten, behandelkamers, respijtzorgkamers in wooncomplexen.
Thuiszorg-plus: zorgmedewerkers wonen in dezelfde flat.
Wanneer slimme technologie (domotica) wordt ingezet, denk bijvoorbeeld aan robotstofzuigers, dan doen we dat altijd met menselijke maat.

Publieke investeringen

Fonds voor verwerving/verbouwing tot zorgwoningen en sociale pensions.
Woonruimte voor zorgmedewerkers via middenhuur met korting of tijdelijke contracten.
Woonzorgplan Amsterdam 2030 in samenwerking met zorgaanbieders en cliëntenorganisaties.

Wonen in de klimaatcrisis: duurzaam en rechtvaardig

De klimaatcrisis raakt Amsterdam met hitte, stortregens en stijgende energielasten. BIJ1 zet in op een sociaal rechtvaardige energietransitie die energiearmoede bestrijdt en bewoners zeggenschap geeft. We isoleren woningen buurt voor buurt, te beginnen bij de slechtst presterende woningen en lage inkomens.

We halen energievoorziening terug in publieke handen via een gemeentelijk energiebedrijf en publieke warmtenetten. Zonnepanelen op nieuwbouw worden verplicht; collectieve projecten op bestaande daken worden maximaal ondersteund. Zo profiteren huurders direct.

Nieuwbouw moet klimaat- en toekomstbestendig zijn: hittebestendig ontwerp, groene daken, bomen, waterberging en circulaire bouw. Ecologisch belangrijke natuur wordt beschermd; bouwen mag alleen met volwaardige compensatie. Kwetsbare buurten worden als eerste vergroend om hitte-eilanden te verminderen.

Onze actiepunten:

Isolatie & energiearmoede

In 4 jaar alle sociale huur minimaal energielabel C; geen enkel glas meer.
Gemeentelijke isolatiebrigade voor sociale en particuliere huur.
Fonds voor kleine duurzaamheidsmaatregelen voor particuliere huurders.
Gemeentelijke compensatie voor huurders in slecht geïsoleerde woningen tot nationale regels zijn aangescherpt.

Publieke energie

Gemeentelijk energiebedrijf vanaf 2026: start met windmolens en zonnepanelenvelden, later leverancier voor sociale huur tegen kostprijs.
Warmtenetten stapsgewijs in publieke handen.
Buurtbatterijen en lokale energienetten stimuleren.

Duurzaam & circulair bouwen

Minimale percentages biobased bouwmaterialen verplicht.
Sloop als uiterste optie; eerst renovatie afdwingen.
Lege kantoren transformeren voordat groen wordt bebouwd.

Klimaatbestendige wijken

Verplicht groene/blauwe daken, waterberging en schaduw in nieuwbouw.
Straten vergroenen bij herinrichting; asfalt terugdringen.
Extra rioolcapaciteit in laaggelegen delen.

Groen & rechtvaardigheid

Kwetsbare buurten krijgen als eerste extra groen.
Geen woningbouw die groen vernielt zonder gelijkwaardige compensatie.
Bij verdichting blijft groen per inwoner gelijk of neemt toe.
Bescherming van bestaande stadsnatuur.

Afval

Een schone stad is geen luxe, maar een recht. Afvaloverlast raakt niet iedereen gelijk: juist bewoners van armere wijken en mensen in kleinere woningen worden het hardst getroffen door een falend afvalbeleid. Afval is geen individueel probleem, maar het gevolg van een economisch systeem dat draait op overproductie en wegwerpconsumptie.

Wij kiezen voor minder verspilling, meer hergebruik, publieke verantwoordelijkheid en een stad waarin niemand de rommel van een oneerlijk systeem hoeft op te ruimen.

Wij strijden voor een Amsterdam waarin:

Afval zoveel mogelijk wordt voorkomen, en grondstoffen worden hergebruikt in plaats van weggegooid;
Afvalbeleid is gebaseerd op sociale en ecologische rechtvaardigheid, niet op het visitekaartje van BV Amsterdam; de stadsdelen werken samen met vuilnisophalers, buurtconciërges en bewoners en werken gebiedsgericht
De stad schoner wordt zonder dat de rekening wordt neergelegd bij mensen met de minste middelen;
Zorgarbeid, waaronder afvalinzameling en reiniging, wordt erkend, gewaardeerd en eerlijk beloond.

In de komende vier jaar willen wij daarom:

Een drastische afname van zwerfafval in alle wijken, met extra inzet in buurten die structureel worden verwaarloosd. Er komen extra buurtconciërges in alle buurten maar vooral in de buurten met de meeste afvaloverlast.
Voldoende toegankelijke, veilige en schone inzamelpunten, prullenbakken en werkende inzamellocaties statiegeld in de buurt.
Flinke vermindering van restafval door preventie, hergebruik en scheiding aan de bron.
Een rechtvaardige afvalheffing, waarbij lage inkomens worden beschermd en grootverbruik en vervuiling zwaarder worden belast.

Concreet stellen wij de volgende punten voor:

Inzetten op hergebruik

In elke wijk komen laagdrempelige hergebruik- en reparatieplekken, samen met bewoners opgezet.
Structurele steun voor kringlopen, reparatiecafés en sociale initiatieven, niet als tijdelijke projecten maar als publieke voorzieningen.
De gemeente geeft zelf het goede voorbeeld: alle aanbestedingen en subsidies zijn circulair, duurzaam en sociaal.

Toegankelijke inzameling

Inzamelpunten zijn toegankelijk voor ouderen, mensen met een beperking en mensen zonder ruime woningen.
Huishoudens die meer afval produceren worden niet extra belast: dit kan leiden tot illegale afvallozing en overlast elders, en armoede leidt tot extra stress.
Ook boetebeleid en repressieve handhaving werkt averechts en pakt het probleem niet bij de wortel aan, er wordt beter onderzoek gedana naar de context en de wortel van het probleem voordat er boetes worden uitgedeeld.

Een publiek afvalbedrijf

Afvalinzameling en reiniging zijn vormen van zorgarbeid: essentieel werk dat vaak ondergewaardeerd, onderbetaald en overbelast is. Een sterk, publiek afvalbedrijf is daarom onmisbaar voor een schone, rechtvaardige stad.
Publieke regie: Het afvalbedrijf blijft volledig in gemeentelijk bezit en onder democratische controle. Wij keren ons tegen uitbesteding of marktwerking die leidt tot slechtere arbeidsvoorwaarden, minder zeggenschap en hogere kosten op de lange termijn.
Voldoende en structureel budget: Het bedrijf krijgt de middelen om taken goed uit te voeren: voldoende personeel, modern en veilig materieel en tijd om werk fatsoenlijk te doen. Bezuinigingen leiden tot vuilere straten en uitgeputte medewerkers.
Waardig werk: Alle werknemers hebben vaste contracten, eerlijke lonen, veilige werkplekken en medezeggenschap. Flexwerk, schijnzelfstandigheid en discriminatie worden actief bestreden.

Ga terug naar het programma overzicht | Ga door naar Klimaat en groen