Klimaat en groen

Klimaatrechtvaardigheid nu

Er is een reden waarom klimaatbeleid langzaam tot stand komt. Al aan het einde van de 19e eeuw lieten wetenschappers zoals Svante Arrhenius en Eunice Newton Foote zien dat er een verband is tussen de uitstoot van broeikasgassen en de opwarming van de aarde. Maar vanaf 1840 werden koloniale leiders verleid tot het gebruik van fossiele brandstoffen omdat ze er oorlogen mee konden winnen, en zo nog meer grondstoffen konden innemen. Deze koloniale verslaving woekert nog steeds door, zoals te zien is bij de invasie in Irak en de situatie in Venezuela: de belangen rond fossiele brandstoffen blijven belangrijk.

Terwijl Inheemse volkeren van de wereld al vijf eeuwen zich verzetten tegen structurele vernietiging van de ecosystemen die zij hun thuis noemen, ondervinden ook rijke landen de afgelopen jaren steeds meer impact van de steeds grotere klimaatcrisis. Het aantal natuurrampen wereldwijd is sinds de jaren zestig tien keer zoveel geworden, zo blijkt uit het Ecologisch Dreigingsregister (ETR) van 2020.

De Nederlandse overheid steekt steeds meer geld in wapens en oorlog, wat bijdraagt aan vervuiling en klimaatschade. Het Amerikaanse Ministerie van Defensie is de grootste vervuiler ter wereld en stoot meer CO2 uit dan 140 andere landen samen. Toch zei Rutte een paar jaar geleden dat de aanpak van het klimaat voor Nederland net zo belangrijk kan zijn als de defensiesector voor Israël en de VS, met veel innovatie en economische groei. Het is schandalig dat de overheid praat over klimaatneutraliteit in de toekomst, terwijl ze nu nog vervuilende industrieën steunen en meer investeren in militaire zaken en energie-intensieve datacenters voor AI. Klimaatneutraliteit lijkt meer op een marketingterm, zonder echte plannen om de fossiele industrie echt te verminderen.

BIJ1 wil klimaatrechtvaardigheid. Klimaatbeleid richt zich alleen op de energieopwekking achter je stopcontact. Maar klimaatrechtvaardigheid gaat verder; het gaat over het aanpakken van de misdaden die onze gemeenschappen schaden en de ecosystemen die ons leven mogelijk maken vernietigen. Klimaatrechtvaardigheid omvat zowel het aansprakelijk houden van grote vervuilers voor de schade die ze aanrichten, als ook herstelbeleid en gratis zorg voor slachtoffers. Voordat de dijken breken door een stijgende zeespiegel krijgen mensen astma en kanker door vervuiling, en raken mensen hun werk kwijt door vervuilde bodem, water of lucht. BIJ1 strijdt niet alleen tegen giftige industrie en fossiele politiek, maar ook voor een agroecologisch (met respect voor de natuur) en lokaal en eerlijk voedselsysteem en pilots waarin bewonerscollectieven belastingvrij duurzame energie kunnen uitwisselen.

Daarnaast willen we gratis en toegankelijke zorg voor slachtoffers van vervuiling. De politiek heeft te lang weggekeken terwijl grote bedrijven onze lucht, ons water en onze bodem vergiftigden.

Op initiatief van BIJ1 riep Amsterdam als eerste Nederlandse stad de klimaatcrisis uit. Maar erkenning zonder actie verandert weinig. Daarom stelt BIJ1 de volgende maatregelen voor.

Gezondheidschade vervuiling

In Nederland sterven er 12.000 mensen vroegtijdig door vervuilde lucht. Kinderen zijn extra kwetsbaar voor vervuilde lucht. Een op de vijf kinderen met astma, heeft astma door vervuilde lucht. Hiermee is Nederland koploper in Europa.

Doordat de gezondheidszorg focust op het niveau van het individu – of zelfs op het niveau van organen/lichaamsdelen - is er onvoldoende aandacht voor de structurele factoren die onze gezondheid ondermijnen zoals vervuiling van lucht, bodem, water en voeding.

BIJ1 wil daarom beleid voor bescherming en zorg voor kinderen die ziek zijn door vervuilde lucht.Ook pleit BIJ1 voor doorlopende steun aan het onderzoek van Amsterdam UMC waarin in kaart wordt gebracht wat de impact is van klasse en migratieachtergrond op de blootstelling van kinderen aan ziekmakende vervuiling.

De gemeente Amsterdam heeft als mede-eigenaar een speciale verantwoordelijkheid voor Schiphol. In de uitstoot van vliegtuigen zitten maar liefst 21 stoffen die kanker kunnen veroorzaken. Omwonenden én (platform)medewerkers van Schiphol ademen veel te veel van deze vervuiling in. Het gaat om stoffen zoals ultrafijnstof, roet, NOx en mogelijk PFAS uit vliegtuigen en voertuigen op de luchthaven. Ziekte en vervroegde dood voor medewerkers en omwonenden is onacceptabel.

• Schiphol betaalt mee aan de (gestapelde) gezondheidsschade van omwonenden en werknemers. Onderzoek naar deze schade gaat samen met het scholen van de zorgsector. Zo kunnen zij beter bijhouden wanneer ziektes te maken hebben met wonen of werken rondom Schiphol of andere vervuilende industrie. Met deze cijfers brengen we de schade officieel in kaart.
• Krimp van Schiphol naar maximaal 300.000 vliegbewegingen per jaar. Voor meer informatie zie hoofdstuk ‘Verkeer en vervoer’.

Er is PFAS in het drinkwater van Amsterdam aangetroffen. PFAS is een blijvende chemische stof die nooit het lichaam verlaat en ophoopt. PFAS schaadt het immuunsysteem en kan leiden tot lever- en nierproblemen en kanker. Mensen worden vergiftigd middels water, lucht en voeding zoals brood en eieren van kippen die buiten scharrelen. Er is een vertrouwenscrisis naar de politiek die decennialang vergiftiging van burgers heeft toegestaan.

• Er komt per direct een verbod op PFAS-emissies naar water, lucht en bodem en PFAS-saneringstrajecten worden onder verscherpt toezicht geplaatst.

Een groot deel van de Amsterdamse industrie bevindt zich in de haven van Amsterdam. Bedrijven als ICL (kunstmestbedrijf) en Bunge (voedseltransportpunt) worden al jaren door omwonenden aangewezen als bron van vervuiling. Na jarenlange strijd tegen giftige stank zonder politieke actie, zijn er wijken in Amsterdam die disproportioneel lijden aan longkanker zoals te zien is op de Kankeratlas.

BIJ1 vindt dat ICL moet sluiten.

• In de eerste plaats is ICL actief op Palestijns grondgebied en steelt daar grondstoffen. Dat is illegaal volgens internationaal recht, en op zichzelf al voldoende reden om het bedrijf te weren uit de stad (net als Booking.com en Teva).
• ICL veroorzaakt al jaren stankoverlast voor omwonenden. Het lukt ICL al jaren niet om zich aan de emissienormen voor zoutzuur te houden. De komst van nieuwe woningen is extra reden om deze locaties direct te sluiten.
• Experts waarschuwen al jaren: de productie en het verkeerde gebruik van kunstmest leiden tot een wereldwijde stikstofcrisis. Op de lange termijn heeft dit rampzalige gevolgen voor de hele wereld en voor onze eigen omgeving. Daarom is er in Amsterdam geen plek voor grote kunstmestfabrieken. De gemeente moet in plaats daarvan kiezen voor natuurvriendelijke landbouw.
• Klimaatrechtvaardigheid gaat echter niet alleen om het stoppen van milieuschade, maar ook om compensatie. ICL moet omwonenden daarom compenseren voor de geleden schade aan gezondheid en leefbaarheid.

Een cruiseschip produceert per dag evenveel fijnstof als een miljoen auto’s. Daarbij stoot een cruiseschip per dag 5.000 kilo stikstof uit – dat komt neer op ruim 1,8 miljoen kilo per jaar. Overstappen op gas (LNG) is slechts probleemverschuiving. Er is nog steeds sprake van CO2 uitstoot, en onderzoek heeft aangetoond dat een aanzienlijk deel van het gas (methaan, een veel krachtiger broeikasgas dan CO2) lekt naar de atmosfeer. Onze plicht is het beschermen van levens, niet het faciliteren van klimaatvernietigende luxes die onze lucht vergiftigen.

• Amsterdam voert een verbod op mega vervuilende cruiseschepen;

Een rechtvaardig energiesysteem

De Gemeente Amsterdam streeft er op dit moment naar om in 2050 “klimaatneutraal” te zijn. Dit is dodelijk, met name voor gemeenschappen in het globale Zuiden. Wetenschappers zijn glashelder: om een kans te hebben van slechts 67 procent om de in het klimaatakkoord van Parijs afgesproken 1,5 gradengrens niet definitief te overschrijden, moet Nederland in uiterlijk 2030 klimaatneutraal zijn.

Amsterdam moet daarom haar verantwoordelijkheid nemen. In 2030 moet zij klimaatneutraliteit bereiken. Hiervoor moet ze alles doen wat ze zelf kan, en maximale druk op het rijk zetten uitoefenen voor wat Amsterdam niet alleen kan. BIJ1 houdt vast aan 2030 ‘klimaatneutraal’ aangezien er dan nog 67% kans is om enige klimaatdoelen niet definitief te overschrijden en voorgoed een perspectief op een leefbaar klimaat te verliezen. Een stad als Amsterdam zou ambitieuzer moeten zijn dan huidige Europese regelgeving.

De stad zou niet moeten kiezen voor klimaatneutraliteit maar voor klimaatrechtvaardigheid. Klimaatneutraliteit maakt het mogelijk om schade te compenseren. Rijke landen kunnen hun ongepaste rijkdom gebruiken om schade voor een lage prijs af te kopen van armere landen die door klimaatverandering en kolonialisme weinig andere economische mogelijkheden hebben. Klimaatrechtvaardigheid erkent daarentegen de ongelijkheid in de klimaatcrisis wereldwijd.

Om te kunnen groeien in wat belangrijk voor ons is – een schone, sociale, rechtvaardige, inclusieve, open samenleving - moeten we krimpen in wat ons ondermijnt: vervuiling, verspilling en vernieling van gemeenschappelijk bezit. Het is hierbij noodzakelijk dat we ons niet alleen blindstaren op CO2, maar ook op andere gebieden absolute krimpdoelen opstellen. “Degrowth” of “ontgroeien” is hierbij het sleutelwoord. Daarom:

• Alle gebouwen zijn in 2030 van het aardgas af.
• De stad kiest voor meer zonne-energie en windenergie, met zorg voor zowel mens als natuur. Bij mogelijke gezondheidsgevolgen, vooral voor mensen met lagere inkomens, wordt extra zorgvuldig gehandeld.
• Naast de lopende burgerberaden “Groene stad” en “Schone stad” organiseert de gemeente een burgerberaad “Klimaatrechtvaardige stad” met bindend advies.
• De gemeente organiseert in alle buurten regelmatig gesprekken over de gevolgen van de klimaatcrisis en de energietransitie. Lokale klimaatexperts begeleiden deze bijeenkomsten, en lichten toe hoe de problemen op mondiale schaal samenhangen met de keuzes die we maken op het niveau van de stad.
• Amsterdam spreekt zich uit voor internationale ecocidewetgeving – wetten tegen de moord op natuur – en zet zich hier actief voor in.
• De gemeente zet maximaal in op het isoleren van woningen. Niet-gebruikte energie is de schoonste energie. Het zijn vaak de mensen met lagere inkomens die in de slechtst geïsoleerde huizen wonen, waardoor hun energierekening torenhoog is, en waardoor ze blootgesteld worden aan de gezondheidsrisico’s van o.a. kou en schimmelproblematiek.
• De enorme groei van de vraag naar datacenters – gedreven door de AI boom/bubble – past niet bij de noodzaak om onze energieconsumptie te verlagen. Daarbij leidt de onvermijdelijke toename van elektriciteitsgebruik – het gevolg van de afbouw van fossiele energie – nu al tot een overvol stroomnet. BIJ1 verzet zich daarom tegen de komst van nieuwe datacenters, tenzij deze datacenters een sleutelrol spelen bij de afbouw van de afhankelijkheid van big tech (zie hoofdstuk “Digitale rechten en technologie”).
• Alle nieuwbouw krijgt verplicht zonnepanelen en groene daken. De gemeente zet sterk in op het vergroenen en verduurzamen van bestaande daken. Groene daken helpen regenwater opvangen en versterken stedelijke natuur.
• Warmtenetten worden waar mogelijk versneld omgezet naar lage temperatuurwarmte: door een groter deel van de benodigde warmte bij de eindgebruiker op te wekken gaat er minder energie verloren in de distributie. Dit helpt bij het verlagen van de energieconsumptie in de stad. Lagere inkomens worden bij aanleg en maandelijkse kosten zo nodig ondersteund, om er voor te zorgen dat ze er niet op achteruitgaan.
• Energiecoöperaties worden actief ondersteund. Amsterdam start een pilot waarin bewonerscollectieven belastingvrij duurzame energie kunnen uitwisselen.
• Hergebruik van grondstoffen wordt een leidend gemeentelijk beleid. We stimuleren reparatie, kringloop, lokale compostering en alternatieven zoals hennep in plaats van plastic. Op scholen wordt aandacht besteed aan de noodzaak van degrowth (ontgroeien).
• De Amsterdam Economic Board wordt opgeheven vanwege de dominante invloed van grootvervuilers.
• De gemeente voert een reclameverbod in voor de fossiele industrie in de openbare ruimte en het onderwijs.
• De gemeente kiest voor duurzame mobiliteit en het drastisch verminderen van vervuilend verkeer.
• De haven wordt snel en ingrijpend verduurzaamd en is in 2030 fossielvrij.
• De haven mag krimpen, niet groeien. De Wijkermeerpolder wordt beschermd door UNESCO en Nationaal Landschap, en de Houtrakpolder is Rijksbufferzonegebied en onderdeel van de Ecologische Hoofdstructuur.

Alle Amsterdammers tussen het groen

Groen is onmisbaar voor een leefbare stad. Het vermindert hittestress, voorkomt overstromingen en verbindt leefgebieden van dieren. Groen is bovendien cruciaal voor het welzijn van bewoners, zeker voor wie geen tuin of balkon heeft. Publieke groene ruimte neemt af, terwijl private ruimte toeneemt. Bewoners moeten beter worden ondersteund in hun strijd tegen onnodige kap en verstening. Oude en grote bomen zijn essentieel voor stedelijke ecosystemen. Deze bomen verdienen maximale bescherming en kap mag echt het laatste ‘redmiddel’ zijn.

Groen moet ruimte bieden aan mensen én dieren. Dat betekent rustgebieden zonder extra infrastructuur en sterke ecologische verbindingen door de stad. Stadslandbouw versterkt deze groene ruimte en vervult tegelijk een sociale, educatieve en ecologische functie.

Daarom kiest BIJ1 voor een groene stad met een sociale functie:

• Elke Amsterdammer heeft recht op echt groen dichtbij huis, waarbij een recreatieveldje van asfalt natuurlijk niet meetelt. Groen is een buffer voor afkoeling tijdens hittegolven waar iedereen recht op heeft.
• De groennorm wijkt nooit voor nieuwbouw.
• De gemeente legt publiekelijk verantwoording af over het uitblijven van de verbetering van de Hoofdgroenstructuur. Bewoners hebben recht op inzicht in beleid, adviesstructuren en gemaakte keuzes.
• Bewoners krijgen een beslissende stem bij onderhoud (bijv. door de Omgevingsdienst), renovatie en nieuwbouw om het aanwezige groen te beschermen. Bewonersorganisaties zoals Red Amsterdam Noord worden altijd meegenomen.
• Er wordt geïnvesteerd in innovatieve vormen van boomonderhoud om kap te voorkomen, vooral bij grote oude bomen in dichtbevolkte buurten. Bomen en natuur krijgen een sterkere juridische bescherming, vergelijkbaar met de status van monumentale bomen.
• Verlichting wordt ’s nachts zoveel mogelijk uitgeschakeld op plekken waar dieren leven.
• Bewoners en lokale natuurorganisaties worden altijd betrokken bij advies en besluitvorming. Door alternatieve methoden te gebruiken en goed te luisteren naar bewoners en experts worden kosten en klimaatschade voorkomen.
• De groene verbindingen in de scheggenstructuur worden beschermd van het IJ tot Waterland. In deze gebieden wordt niet gebouwd en vinden geen evenementen of verkeersdoorbraken plaats. Ecologische barrières binnen deze verbindingen worden verwijderd.
• Golfbanen worden, waar mogelijk, omgevormd tot hoogwaardige natuurgebieden of toegankelijke recreatiezones zodat de stukken land sociaal en milieuverrijkend worden.

Stadslandbouw

Stadslandbouw is voor BIJ1 een basisvoorziening. Het gaat niet alleen om voedselproductie, maar ook om gezonde bodem, schone lucht, schoon water, educatie, ontmoeting, natuurherstel en een sterke lokale economie. Daarom blijft BIJ1 strijden voor het Voedselpark Amsterdam in de Lutkemeerpolder en voor de ontwikkeling van gemeenschapsboerderijen. Deze initiatieven zijn volwaardige publieke voorzieningen.

BIJ1 kiest voor de volgende maatregelen:

• De Lutkemeerpolder wordt (net als vroeger) een plek voor biologische landbouw. Het plan voor Voedselpark Amsterdam moet worden uitgevoerd. Ook komt er steun voor het Inheems Kenniscentrum (IKC). Hier wordt, onder leiding van het IKC, ecologische, culturele en andere Inheemse kennis hersteld.
• Amsterdam creëert structureel ruimte voor stadslandbouw en community supported agriculture (CSA), ook wel gemeenschapslandbouw, via een stadslandbouwnorm. Voedselruimte is net zo belangrijk als sportruimte.
• De gemeente rekent geen commerciële pachtprijzen voor maatschappelijke landbouw. De waarde van stadslandbouw wordt beoordeeld op wat het bijdraagt aan de buurt en samenleving.
• Bij verkoop van gemeentelijke grond kiest Amsterdam voor het plan dat het beste is voor de samenleving, niet voor de hoogste bieder..
• Er komt een gemeentelijk aanspreekpunt stadslandbouw met praktische richtlijnen voor vergunningen, tenders, subsidies, watergebruik en bodemkwaliteit.
• De gemeente gaat de bodemkwaliteit actief herstellen en verbeteren.
• Community supported agriculture (CSA), ook wel gemeenschapslandbouw, krijgen toegang tot subsidies voor bredere maatschappelijke inzet via fondsen voor brede welvaart, gezondheid en sociale basis.
• De ervaringen van bestaande tuinderijen en CSA’s worden actief gebruikt om processen en beleid te verbeteren.
• Elke middelbare scholier bezoekt een stadsboerderij. Hiermee gaan we door op het succes van de schooltuinen.
• Met de horeca worden afspraken gemaakt over meer lokaal en duurzaam voedsel.

De diervriendelijke stad

• Er komen geen nieuwe slachterijen en bestaande slachterijen mogen niet uitbreiden. Extra controles zorgen ervoor dat regels voor dierenwelzijn en arbeidsomstandigheden worden nageleefd. Bij verdachte situaties grijpen we in of sluiten we de deuren.
• De gemeente stimuleert Amsterdammers aan om meer plantaardig te eten. Amsterdammers met minder geld krijgen korting op plantaardige voeding via de stadspas. Gemeentelijke catering wordt volledig veganistisch, met uitzondering voor gezondheidsredenen. Tachtig procent van het voedsel wordt lokaal ingekocht.
• Het wordt verboden om levende dieren te verkopen voor de slacht, zoals op markten of in winkels.
• Dieren dienen niet als vermaak. Dierentuinen moeten zich richten op opvang van dieren die niet in het wild kunnen leven. Subsidievoorwaarden voor Artis worden hierop aangepast.
• Nieuwe dierenwinkels worden geweerd. De gemeente stimuleert adoptie uit asielen en opvangcentra.
• Binnen de gemeente en in de Amsterdamse Waterleidingduinen worden geen wilde dieren afgeschoten. Amsterdam roept de provincie op om dit overal te stoppen.
• Plannen krijgen een onafhankelijke second opinion voor de bescherming van bedreigde dier- en plantensoorten.

Ga terug naar het programma overzicht | Ga door naar Veiligheid