De Groe­ne Amster­dam­mer orga­ni­seer­de een avond over ‘iden­ti­teits­po­li­tiek tegen­over klas­sen­strijd’. Duo­raads­lid van Amster­dam BIJ1 Jazie Veld­huy­zen laat hel­der zien dat de strijd tegen het kapi­ta­lis­me en de strijd voor min­der­heids­rech­ten niet tegen­over elkaar staan, maar onlos­ma­ke­lijk ver­bon­den zijn. Lees hier de column die hij uit­sprak terug:

Leidt de nadruk op ‘iden­ti­teit’ af van de te voe­ren anti­ka­pi­ta­lis­ti­sche strijd? Dat is de fata­le mis­vat­ting die bij reëel bestaand links lijkt te over­heer­sen. Om te begin­nen: ook dat is een posi­tie die iden­ti­tair rechts hul­digt. De kri­tiek van recht­se pseu­do-intel­lec­tu­e­len op wat ‘cul­tu­reel mar­xis­me’ genoemd wordt, is fei­te­lijk een kri­tiek aan het adres van links dat ze haar taken inza­ke de klas­sen­strijd ver­waar­loost. Dat alleen al is reden genoeg zul­ke kri­tiek te wan­trou­wen. Maar de rea­li­teit is dat anti­ka­pi­ta­lis­me zon­der anti­ra­cis­me en anti­sek­sis­me hol is.”

Dit zijn de woor­den van Rogier van Reekum en Wil­lem Schin­kel. In een essay rea­ge­ren zij op de column van Ewald Enge­len waar­in hij stelt dat “de ter­reur van de iden­ti­teits­po­li­tiek” de belang­rijk­ste reden is voor de teloor­gang van links. Ter­wijl links zich bezig houdt met “het nar­cis­me van de klei­ne ver­schil­len” lachen de kapi­ta­lis­ten ons uit.

Van Reekum en Schin­kel stel­len dat links zich­zelf gevan­gen houdt met de aan rechts ont­leen­de en door Enge­len gebe­zig­de voca­bu­lai­re over iden­ti­teits­po­li­tiek. Tevens zet­ten zij uit­een hoe kapi­ta­lis­me, racis­me en sek­sis­me met elkaar zijn ver­we­ven. Om dit laat­ste punt te bena­druk­ken neem ik jul­lie mee naar een belang­rijk moment in de geschie­de­nis.

In 1602 werd de VOC opge­richt. De eer­ste mul­ti­na­ti­o­nal ter wereld. Een impe­ri­a­lis­tisch en kolo­ni­aal bedrijf met een eigen leger. Het groot­ste han­dels­be­drijf in die tijd. De eer­ste naam­lo­ze ven­noot­schap met vrij ver­han­del­ba­re aan­de­len. Gespe­ci­a­li­seerd in het tot slaaf maken van niet-wit­te men­sen. Expert in mas­sa­le en sys­te­ma­ti­sche uit­bui­ting, onder­druk­king, ver­krach­ting en uit­roei­ing.
Dat kapi­ta­lis­me, racis­me en sek­sis­me met elkaar zijn ver­we­ven is voor mij van­zelf­spre­kend. Ik ben name­lijk een levend pro­duct van het kolo­ni­a­le, kapi­ta­lis­ti­sche, racis­ti­sche en sek­sis­ti­sche pro­ject dat begon bij de oprich­ting van de VOC. De kolo­ni­a­le geschie­de­nis vormt niet alleen een belang­rijk deel van waar­om ik besta. Het vormt ook een belang­rijk deel van wie ik van­daag de dag ben. En ja, natuur­lijk vormt mijn iden­ti­teit ook een belang­rijk deel van de basis van mijn poli­tiek. Mijn poli­tiek is ech­ter niet meer ‘iden­ti­teits­po­li­tiek’ dan de wit­te euro­cen­tri­sche poli­tiek van Enge­len. Jan Wil­lem Duy­ven­dak leg­de dit in een ant­woord op de column van Enge­len haar­fijn uit.

Als­of iden­ti­teits­po­li­tiek pas bestaat als de gedis­cri­mi­neer­de groe­pen gelij­ke rech­ten clai­men. Als­of wit­te, hete­ro­sek­su­e­le man­nen niet eeu­wen­lang van­zelf­spre­kend de baas zijn geweest en dus ein­de­loos hun eigen iden­ti­teits­po­li­tiek heb­ben gevoerd. Wie gaven en geven lei­ding aan ons land? Wie waren en zijn de baas bij werk­ge­vers en vak­be­we­ging? Domi­nan­te groe­pen heb­ben vaak niet in de gaten dat zij, nog veel ster­ker dan gemar­gi­na­li­seer­de groe­pen, publie­ke­lijk iden­ti­tei­ten uit­dra­gen en daar­mee zowel impli­ciet als expli­ciet cul­tu­re­le nor­men opleg­gen aan ande­ren. Wat de norm is, wordt vaak niet her­kend als iden­ti­teit, want door de ‘nor­ma­len’ als van­zelf­spre­kend, als ‘neu­traal’ beleefd.”

Als je het aan mij vraagt dan maken Duy­ven­dak, Van Reekum en Schin­kel kor­te met­ten met de stel­ling van Enge­len dat iden­ti­teits­po­li­tiek afleidt van de klas­sen­strijd. Maar Enge­len zelf slaagt erin om de con­clu­sie te trek­ken dat hun reac­ties een onder­steu­ning zijn van zijn eigen stel­ling.

Begrijp me niet ver­keerd. Ik ben het met Enge­len eens dat geves­tigd links faalt omdat anti­ka­pi­ta­lis­me geen cen­tra­le rol speelt in hun poli­tiek. De PvdA staat inmid­dels zelfs bekend van­we­ge het omar­men van het markt­fun­da­men­ta­lis­me. Maar ook Groen­Links heeft haar anti­ka­pi­ta­lis­ti­sche wor­tels ver­loo­chent met de komst van de soci­aal­li­be­ra­le koers van… mmmh, laat dat ik na de gro­te dag van gis­ter maar niet zeg­gen. Tegen­woor­dig buigt zelfs de SP mee naar rechts omwil­le van de wens om mee te bestu­ren.
Het is deze ten­dens in plaats van zoge­naam­de iden­ti­teits­po­li­tiek waar we naar moe­ten kij­ken als belang­rijk­ste reden is waar­door links zwak­ker is gewor­den. Geves­tig­de link­se lan­de­lij­ke par­tij­en heb­ben in min­de­re of meer­de­re mate juist nati­o­na­lis­ti­sche en xeno­fo­be fra­mes van rechts geïn­ter­na­li­seerd.

Bij dit laat­ste punt gaat het ook fout in het plei­dooi van Enge­len. Hij houdt het recht­se fra­me in stand dat anti­ra­cis­ten, femi­nis­ten en queer-acti­vis­ten zich enkel beper­ken tot cul­tu­re­le ver­schil­le­nen. De oproep tot klas­sen­strijd van Enge­len gaat over de rug van gemar­gi­na­li­seer­de groe­pen. Met zijn woor­den baga­tel­li­seert hij het leed van deze groe­pen en hij ridi­cu­li­seert de strijd die zij tegen hun onder­druk­king voe­ren.

Ster­ker nog, de bood­schap van Enge­len impli­ceert dat links moet zwij­gen over zwar­te piet. Het impli­ceert dat links stil moet blij­ven als vrou­wen met een hoofd­doek van hun fiets wor­den getrok­ken door mos­lim­ha­ters. Of dat links haar mond moet hou­den als asiel­zoe­kers­cen­tra wor­den aan­ge­val­len door rechts­ex­tre­mis­ten met vuur­werk­bom­men.
Het lijkt er boven­dien op dat Enge­len het ver­band niet ziet tus­sen wat er in hier en in de rest van de wereld gebeurt. Bij­voor­beeld hoe de mos­lim­haat in Neder­land bij­draagt aan een poli­tiek kli­maat waar­in de over­heid er mee weg kwam om steun te ver­le­nen aan een impe­ri­a­lis­ti­sche oor­log in Irak. Een oor­log met inmid­dels meer dan een één mil­joen doden en vier mil­joen ont­heem­den als gevolg.

Mijn poli­tiek is daar­om niet alleen anti­ka­pi­ta­lis­tisch. Mijn poli­tiek is ook inter­na­ti­o­na­lis­tisch. Omdat de arbei­ders­klas­se in Neder­land niet in staat is om het kapi­ta­lis­me te ver­slaan. En omdat men­sen die het hardst wor­den getrof­fen door het kapi­ta­lis­me niet in Neder­land wonen. Hier­bij wil ik ove­ri­gens wel mijn soli­da­ri­teit ver­kla­ren met onge­do­cu­men­teer­de men­sen in Neder­land, in het bij­zon­der met de actie­groe­pen Wij Zijn Hier en de Indo­ne­si­an Migrant Wor­kers Union, wiens basis­rech­ten wor­den ont­zegd door de staat. Inter­na­ti­o­na­lis­tisch omdat ik soli­dair ben met onder­druk­te groe­pen wereld­wijd zoals de Koer­den, de Pales­tij­nen en de oor­spron­ke­lij­ke bewo­ners van West Papua. In het bij­zon­der wil ik mijn soli­da­ri­teit met de Hirak-bewe­ging bena­druk­ken. Eer­gis­te­ren werd Nas­ser Zafza­fi, een van de lei­ders van de Hirak-bewe­ging, en drie ande­re acti­vis­ten ver­oor­deeld tot 20 jaar gevan­ge­nis­straf. 49 ande­re acti­vis­ten wer­den ver­oor­deeld voor straf­fen tus­sen de 2 en 15 jaar voor hun rol in de bewe­ging die strijdt voor inves­te­rin­gen in bij­voor­beeld de zorg en onder­wijs en zich ver­zet tegen cor­rup­tie en de ach­ter­stel­ling van de Rif.

Daar­naast is mijn poli­tiek deko­lo­ni­aal en daar­mee gericht op het bestrij­den van de wij­ze hoe kolo­ni­a­lis­me van­daag de dag door­werkt. Hier­bij denk ik niet alleen aan het cul­tu­re­le archief dat zo tref­fend is beschre­ven door mijn par­tij­ge­noot pro­fes­sor Glo­ria Wek­ker, maar bij­voor­beeld ook aan het eco­no­mi­sche aspect. In de woor­den van Melis­sa Wei­ner en Anto­nio Car­mo­na Báez:
“… de wereld is begon­nen aan een nieu­we peri­o­de van kolo­ni­a­li­teit waar­in eco­no­mi­sche belan­gen en gro­te bedrij­ven de op de natie­staat geba­seer­de kolo­ni­a­le sys­te­men heb­ben ver­van­gen mid­dels het opleg­gen van neo­li­be­ra­le struc­tu­re­rings- en ontwikkelingsprogramma’s.”

Mijn poli­tiek is ook geba­seerd op soli­da­ri­teit. Als we kapi­ta­lis­me, impe­ri­a­lis­me en neo­ko­lo­ni­a­lis­me wil­len ver­slaan dan moe­ten we een mas­sa­be­we­ging opbou­wen. Want alleen via mas­sa­le pro­tes­ten en sta­kin­gen kun­nen wij de eco­no­mie plat­leg­gen en demo­cra­tie van onder­op orga­ni­se­ren om zo de macht van het groot­ka­pi­taal te door­bre­ken en een basis te cre­ë­ren voor een samen­le­ving waar­in de belan­gen van men­sen, die­ren en de pla­neet in plaats die van het gro­te geld cen­traal staan.

Vrou­wen, men­sen van kleur, mos­lims, vluch­te­lin­gen, queers en ande­re groe­pen die wor­den gemar­gi­na­li­seerd moe­ten onder­deel zijn van deze mas­sa­be­we­ging. Sluit hen in, niet uit. Pro­beer je in te leven in de situ­a­tie van een ander. Pro­beer te begrij­pen dat niet ieder­een het pri­vi­le­ge heeft om zich enkel op klas­sen­strijd te focus­sen. Zorg ervoor dat de strijd van de ander ook jouw strijd is. Dat is soli­da­ri­teit.
Met het oog op de opkomst van extreem­rechts en daar­mee ook de nood­zaak tot soli­da­ri­teit ein­dig ik met een uit­spraak van Mar­tin Niemö­l­ler, een pas­toor die eerst Hit­ler steun­de maar later werd gear­res­teerd omdat hij tot inkeer was geko­men en zich begon te ver­zet­ten tegen de Nazi­par­tij.

Toen de nazi’s de com­mu­nis­ten arres­teer­den, heb ik gezwe­gen; ik was immers geen com­mu­nist. Toen ze de soci­aal­de­mo­cra­ten gevan­gen­zet­ten, heb ik gezwe­gen; ik was immers geen soci­aal­de­mo­craat. Toen ze de vak­bonds­le­den kwa­men halen, heb ik niet gepro­tes­teerd; ik was immers geen vak­bonds­lid. Toen ze de Joden opslo­ten, heb ik niet gepro­tes­teerd; ik was immers geen Jood. Toen ze mij kwa­men halen was er nie­mand meer, die nog pro­tes­te­ren kon.”